Kimyasanal.com Kimyasanal.com Kimyasanal.com
Kimyasanal.com
Ciddiyet sığlığın tek sığınağıdır.
Oscar Wilde
Kimyasanal.com
Kimyasanal.com


Tarih: 20.01.2004
Kategori: Fizikokimya Sağ ok Fizikokimya Sağ ok Kimyasal Kinetik
16777 kez okundu.


Otokataliz

Otokatalizi kimyasal anlamda, bir tepkime sonucunda oluşan bir ürünün kendi oluşum hızını katalizör görevi yaparak arttırması diye tanımlayabiliriz. Böylece oluşan ürünün derişimi arttıkça tepkime hızı da artar; yalnız tepkimeye girenlerin derişimlerinin azalmasıyla ürünün katalitik etkisinden hangisinin baskın geleceğini önceden kestirmek biraz zor gibi görünüyor.

Aslında otokatalizi kimya dışında da tanımlamak mümkün..Resmi tanım şöyle: Bir özelliğin, olayın veya nesnenin gerçekleşme olasılığının, o özelliğin, olayın veya nesnenin sayısının bir fonksiyonu olarak arttığı işlem (process)dir. Bir örnek vermek gerekirse, mesela toplumun çok küçük bir kesiminde başlayan bir hareketin -mesela bir ara yaygın olan şu, kızların dar pantolonların paçalarını kıvırması gibi- diğer kesimler tarafından görülerek bunun çok büyük bir hızla yaygınlaşması gibi bir şey..

Gelelim yine kimyaya...Tanıdığımız tepkimeler arasından otokatalize verebileceğim en iyi örnek klasik permanganatın okzalik asitle tepkimesidir. Herhalde çoğu kişi bu ünlü titrasyonu yapmıştır ömründe bir kez..Permangatın titrant olarak kullanıldığı bu titrasyonun başlarında tepkime hızı çok düşüktür -zaten titrasyon ısıtılarak yapılır-, her damladan sonra epey bir çalkalamak gerekir; fakat tepkime biraz ilerlediğinde artık permanganatın pembemsi-morumsu renginin daha kolay gittiğini görürsünüz, işte bunun sebebi oluşan Mn2+ iyonunun otokatalitik etkisidir.

Otokatalize biyokimyadan verilebilecek bir örnek ribozim denen moleküllerdir. Proteinlerden başka RNA moleküllerinin de enzim görevi yapabildiğini daha önce söylemiştik; işte bu RNA moleküllerine ribozim denir ve bunların ilkel dünya koşullarında kendilerinin kopyalanması sırasında katalitik (yani otokatalitik) etki gösterdiği söyleniyor. Burada ilginç olan şey kalıp molekülün (template), katalizörün ve ürünün aynı olduğu (bir tek tepkimeye girenler (substrate) farklıdır: ribonükleotidler) bir tepkimeyle karşı karşıya olmamız.

Son olarak, otokatalizin çok önemli rol oynadığı bir başka olay, simetrinin kendiliğinden bozulması (spontaneous symmetry breaking) denilen, benim de çok yakınen ilgilendiğim bir işlemdir. Bu, 1953'te Bristol Üniversitesi'nden Sir Frederick Charles Frank tarafından, bir sistemin istemli bir şekilde simetrik bir durumdan asimetriğe gidişini, başka bir deyişle simetrik (mirror-symmetric) bir tepkimeden bir enantiomerin nasıl diğerinden daha fazla oluşabileceğini açıklamak için öne sürülmüş bir mekanizmadır. Burada bunun ayrıntılarına girip sizi sıkmaya hiç niyetim yok fakat çok yakın bir zamanda karşınıza başka bir yazı olarak çıkacaktır..




Üye Yorumları

Yazar Mesaj
 

Henüz yorum eklenmedi! İlk yorumu sen yap!



Copyright © 2004-2019 - https://www.kimyasanal.com  
Mevzuat.com açıldı.
Turkbank.com açıldı.