Kimyasanal.com Kimyasanal.com Kimyasanal.com
Kimyasanal.com
Eğitim, kendinize güveni veya kontrolünüzü kaybetmeden, neredeyse herkesi dinleyebilme kabiliyetidir.
Robert Frost
Kimyasanal.com
Kimyasanal.com


Tarih: 15.02.2008
Kategori: Kimya Dükkanı Sağ ok Kimya Dükkanı Sağ ok EdebiKimya
8104 kez okundu.


Kare Asidi ve Hatalı Bilgiler Üzerine...

msunbul'un forumdaki Kimyasanal nereye gidiyor yazisina cevap verirken, yanlis bilgilenme, sorulara hatali cevaplar vermeyle ilgili olarak, aklima yillardir yanlis bildigim bir gercek ve sonrasinda bunun dogrusunu ogrenmem ve sonrasinda bu yaygin hatanin nedenini merak edip ve biraz arastirma ile isin ilginclesmeye baslamasi geldi.



Kare asidi (squaric acid) [1], ilginc bir asit olup, kare geometrisi nedeniyle bu ismi almistir. -OH gruplarinin asiri asidik olmasi da proton kaybetmesi durumunda olusan anyonun halka icindeki delokalizasyonu ile aciklanabilmekte. Iki protonunu da kaybetmesi durumunda ise tum oksijen atomlari esdeger konuma gelmekte ve eksi yuklerin tum halka icinde delokalizasyonu mumkun olmakta. Olusan anyonun rezonans yapilarini cizmeye calisirsaniz ne demek istedigimi daha iyi anlayabilirsiniz.

Ve uzun sure, kare asidinin asitliginin sülfürik asit kadar kuvvetli oldugunu sanirdim, zira yillar evvel (cidden yillar evvel, 10 sene kadar), Tubitak'in olimpiyat hazirlik kamplarindan birinde, bir hocamiz (adi bende sakli) oyle oldugunu soylemisti. Cok net hatirliyorum. Hafizayla ilgili bir sorun olmadigindan eminim. O zamanlar, hocalarin da epey hata yaptigini henuz ogrenmis degildim. Yine olimpiyat yillarinda, manganin, MnO4 (yüksüz olusuna dikkat) seklinde bir bilegi oldugunu iddia eden bir hocamiz olmustu. Hoca diyorum ama bu dedigim insanlar doçent veya profesor. Ama bu mangan meselesinde bir kafa karisikligi oldugu kesindi, ikna etmeye calistik ama olmadi. Fazla bilince bir insan kafasi karisir herhalde diyip gectik. Ama ya az bilen ve sorgulamayan bir grup olsaydik, o zaman bunun boyle olduguna inanacaktik belki de. Hem o yillar internet yaygin degil, wikipedia, scifinder erisimi yok vs. Dogrulugundan suphe etsen bile, sorgulamak arastirmak pek de kolay degildi. Simdi oyle mi? Google, scifinder sagolsun dokuyor herseyi ortaya. Ama kare asiti konusunda genis bir yargiya varacak bir bilgiye henuz sahip olmadigim icin o bilgi kafamda sorgulanmadan kaldiydi.

Son birkac haftadir genel olarak pKa konusuna taktim. Super asitler, asitlik sabitleri, eksi pH, gaz fazi asitligi, farkli cozucude asitligin farkli olmasi vs.vs. Bu kavramlari tekrar gozden gecirmeye ve sorgulamaya basladim. Sonra, en kuvvetli organik asit, en kuvvetli dogal asit, en kuvvetli kati asit gibi seyleri merak etmeye basladim (malum, bu tur "en"'ler genel olarak insanlarin ilgisini ceker). Bu konuda da kisa zamanda birseyler yazacagim.

Bu esnada da eski dostum, kare asitine bir goz atayim dedim. Kare asitinin sulfurik asit kadar kuvvetli ifadesini hatirladim. Birden bir tuhaf geldi. Zira sülfürik asitin pKa'si (suda) -3.0 [2]. Bir organik asit bu kadar asidik olabilir miydi? Wikipedia'dan kare asit [1] yazisini okuyunca da iyice sasirdim. pKa1 yani ilk asitlik sabiti 1.5, ikincisi pKa2 ise 3.4 diyordu (su içinde). Ah hocam ah diye icimden gecirdim. Bunca yil sülfürik asit kadar kuvvetli diye bildigim kare asitinin eksi degerde bir pKa'ya bile sahip olmadigini, ancak okzalik asit [3] kadar kuvvetli oldugunu gormek içimi ciz ettirdi.:).

Sonra, yukarida bahsettigim asitlik konularinda arastirma yaparken, bir google aramasi sirasinda, baska birsey ararken, ingilizce bir forumda da [4], birisinin kare asitin, sülfürik asit kadar kuvvetli oldugunu yazdigini gordum.

...it's just that when I read about squaric acid it stated that its pKa was comparable to sulfuric acid....

Sasirdim sahsen. Hani sadece munferit bir hata degil sanki yaygin bir bilgi yanlisi gibi geldi. Ve bu konuyu daha detayli incelemeye karar verdim.

Ilk olarak wikipedia'nin kaynagini sorgulamaya koyuldum. Ingilizce versiyonunda verilen pKa degerleri icin bir referans verilmiyordu. Ayni yazinin almancasinda [5] ise 1963 yilindan bir JACS makalesi verilmis referans olarak [6]. O makaleyi inceleyince, pKa'nin p'sinin bile gecmedigini gordum. Nasil olmus da o makaleyi referans vermisler anlayamadim sahsen. Sonra, scifinder'da, "squaric acid" "pKa" "acidity" kelimeleriyle arama yapinca, 1971 yilinda yayimlanan bir makale buldum [7]. Iletkenlik olcumleriyle, kare asitinin pKa1 degerinin 0.55 bulundugunu soyluyordu (su icinde). Bu durumda Wikipedia'daki bilgi dogru gibiydi. 1 birimlik sapma da yontemden kaynaklaniyor diye dusundum. Ama aramaya da devam ettim. Kare asiti ile ilgili baska makaleleri gozden gecirmeye basladim. Ve 1999 yilinda yayimlanan bir makalede de soyle bir ifade buldum [8]:


(yani kare asiti, sulfurik asit ile kiyaslanacak derecede kuvvetli bir organik asittir)

Tekrar basa donmustum. Kafam karisti. Zira bu sefer bilimsel bir makalede geciyordu bu ifade. Ama bu bilgi yanlis olmaliydi, mantigim ve diger makaleler bunu soyluyordu ama bu makale, bazi sitelerde yazilanlar ve 10 yil evvel hocamin dedikleri ne oluyordu peki? Bu hatali bilgi nereden geliyordu?

Sonunda baska makalelerin referanslarini inceleyip kare asitinin ilk sentezlendigi ve herseyin basladigi makaleyi buldum [9]. Makale içindeki su cumle her seyi acikladi benim gozumde:



Yani hersey bir yanlis anlasilmadan ibaretti. Bu makalede, sülfürik asit kadar kuvvetli derken, sülfürik asitin ikinci asitligi kadar kuvvetli denmek istenmis ve parantez icinde ikinci asitlik sabitleri verilip karsilastirilmis. Ama dikkat edilmezse, kare asitinin sülfürik asit kadar kuvvetli oldugu yorumu çikarilmaktaydi.

Dikkat ederseniz, genelde diprotik asitlerin ikinci asitlik sabitlikleri ilkinden oldukca dusuk olur. pKa olarak en az 3-4 birim fazla olur. Ancak kare asitin, ikinci pKa degerinin asitliginin ilkine oldukca yakin ve nisbeten düsük olmasi da iki protonu da kaybetmesi ile olusan tam delokalizasyon ve eksi yuklerin neredeyse tum molekul uzerine dagiliyor olusu. Kare asiti ilk bulan Sidney Cohen de bu ozelligine dikkat cekmek istemis kare asitinin ikinci asitliginin neredeyse sülfürik asitin ikinci asitligi kadar oldugunu soylemis (makalede verilen pKa degerleri ile gunumuzdeki degerler arasinda fark, ölçüm yöntemlerinden ya da çözücü farkliliklarindan dolayi olsa gerek).

Rahatlamistim sonunda. Birkaç gun boyunca kafami mesgul eden bu sorun çözüldü ve neden kare asitinin sulfurik asit kadar kuvvetli bir asit oldugu yanilgisinin ciktigini anlamis oldum.

Gordugunuz uzere, hatali bir bilgi sorgulanmayinca yanlis bir sekilde dagilabilmekte ve yillar boyu bu sekilde surebilmekte. Bu sadece basit bir örnek. Kimse ölmüyor veya çok hayati sonuclar dogurmuyor ya da mesela kimse kare asiti kullanmiyor sülfürik asit yerine belki ama ispanaktaki demir hikayesini hatirlamanizi isterim. Eminim bir cok kisi bol demir var diye sevmese de ispanak yemekte veya zorla yedirilmeye maruz kalmakta.:) (Baska tibbi hurafeler icin: [10]).

Bu nedenle bu yaziyi da, ispanaktan nefret etmesine ragmen, demiri bol diye zorla yedirilen tüm çocuklara armagan etmek istiyorum [11].

Serbest cagrisim olarak da Nazim Hikmet'in Kiz Çocugu siirinin son misrasini takdim etmek isterim:

...
çalıyorum kapınızı
teyze, amca bir imza ver
çocuklar öldürülmesin
şekerde yiyebilsinler
....

Ayrica Fazil Say'in bu siir icin yaptigi besteyi de dinlemenizi siddetle öneririm.

Salih Özçubukçu

Referanslar:

[1] http://en.wikipedia.org/wiki/Squaric_acid
[2] http://en.wikipedia.org/wiki/Acid_dissociation_constant
[3] Okzalik asit icin pKa(1)= 1.23 (suda)
[4] https://www.sciencemadness.org/talk/viewthread.php?fid=12
[5] R. West, D. L. Powell. In: J. Am. Chem. Soc. 85, 1963, 2577.
[6] http://de.wikipedia.org/wiki/Quadrats%C3%A4ure
[7] Gelb, Robert I. Conductometric determination of pKa values. Oxalic and squaric acids. Analytical Chemistry (1971), 43(8), 1110-13.
[8] Synthetic Metals, 101, 1999, 731. (linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0379677998012260)
[9] Sidney Cohen, John R. Lacher, Joseph D. Park, J. Am. Chem. Soc.; 1959; 81; 3480-3480.
[10] Tibbi hurafeler olarak cevirebilecegimiz "medical myths" konusunda su makaleyi siddetle oneririm:
http://www.bmj.com/cgi/content/full/335/7633/1288
[11] Ben sahsen severdim ve hala severim ispanagi.




Üye Yorumları

Yazar Mesaj
oacar
Tarih: 15.02.2008
Bu güzel yazıyı paylaştığınız için teşekkürler.Ne yazık ki yazıda da geçtiği gibi yanlış bilgiler irdelenmediği sürece yıllar yılı kabul görülüyor...bu olayı sorguladığınız için teşekkürler...beyninize ve elinize sağlık. :))
rercan
Tarih: 16.02.2008
çok güzel olmuş salih hocam. emeğinize sağlık yeni yazınızı heyecanla bekliyorum
ymemis
Tarih: 19.02.2008
Abicim öncelikle elinize sağlık.malesef bazen böyle ikilemlere hepimiz düşüyoruz.böyle durumlardan,olayın hangi şartlarda doğru olduğunu iyi anlayarak ve bazen biraz nitel düşünerek kurtulabiliriz sanırım...
iatakuru
Tarih: 20.02.2008
salih hocam gerçekten elinize sağlık harika bir paylaşım olmuş.
mpir
Tarih: 22.04.2008
hatalı bir bilginin baştan sona nasıl oluşup, hatanın nasıl düzeltildiğini yazdığınız için konuyu çok ii kavratmışsınız bence...benim de dün başıma yanlış bilgi ile ilgili bir olay geldi.arkadaşlarla gıda kimyası quizine çalışıyorduk.ve bir arkadaş hocanın yazdırdığı cümlelerden birisindeki anlam kaymasını nasıl gözden kaçırdığımızı fark ettirdi.k.hidratlar konusunda şöyle bir cümle vardı 'karamelizasyon enzimatik olmayan bir esmerleşme reaksiyonudur.'..bende dahil sınıfın yarısı bu cümleyi ...esterleşme reaksiyonudur diye okuyup geçmiş...tabi arkadaş bize bu cümleyi sorduğunda 'hadi yaa...yanlış okumuşuz biz onu dedik:)'...sınav öncesi son dakikada yanlışımız düzelmiş oldu yani. tüm yanlışlar bu kadar çabuk düzelebilse :)..
fatalay
Tarih: 23.07.2008
paylaşımıznız için teşekkür ederim.
bu araştırmayı yaparken araştırmayı yaparkende ayrıntıları kullanmanız ayrı bir güzellik katmış.
bir bilgiyi öğrenmek 1 saat gerektiriyorsa yanlış öğrenilmiş bir bilgiyi değiştirmek 17 saat sürer...
hfozdemir
Tarih: 03.11.2008
Yanlış bir bilgi,gayet şık bir düzeltme ve baya baya bilimsel bir yaklaşım.Ufkunuzun ne kadar geniş olduğu olaya yaklaşım tarzınızdan belli.Çok teşekkürler.Ellerinize sağlık


Copyright © 2004-2018 - https://www.kimyasanal.com  
Mevzuat.com açıldı.
Turkbank.com açıldı.